ბანძის ,,ნოჯიხევის'' რვააფსიდიანი ტაძარი

დაკარგული არქიტექტურული საგანძური: ბანძის (ნოჯიხევის) უნიკალური რვააფსიდიანი ტაძარი

საქართველოს მდიდარ კულტურულ მემკვიდრეობაში უამრავი გამორჩეული ძეგლი მოიპოვება, თუმცა მათ შორის არის ერთი, რომელიც თავისი არქიტექტურული გეგმარებით სრულიად უნიკალური და ფასდაუდებელია. ეს გახლავთ მარტვილის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბანძაში (ისტორიულ ნოჯიხევში) მდებარე რვააფსიდიანი ტაძრის ნანგრევები, რომელიც X საუკუნით თარიღდება.

რატომ არის ტაძარი უნიკალური?

საქართველოს ტერიტორიაზე გვხვდება ტეტრაკონქის (ოთხაფსიდიანი) ან ჰექსაკონქის (ექვსაფსიდიანი) ტიპის ეკლესიები (მაგალითად, გოგუბა ან კაცხის სვეტი), თუმცა ნოჯიხევის ტაძარი მთელ საქართველოში ერთადერთი ცნობილი რვააფსიდიანი (ოქტაკონქური) ნაგებობაა.

მისი არქიტექტურა იმდენად სპეციფიკურია, რომ ის უმნიშვნელოვანეს რგოლს წარმოადგენს ქართული ცენტრალურ-გუმბათოვანი არქიტექტურის ევოლუციისა და განვითარების შესასწავლად.

არქიტექტურული მახასიათებლები და გეგმარება

მიუხედავად იმისა, რომ ტაძარი დღეს ძლიერ დაზიანებულია და მისგან მხოლოდ მცირე სიმაღლის კედლებია შემორჩენილი, მეცნიერებმა შეძლეს მისი პირვანდელი სახის აღდგენა:

·        რადიალური სტრუქტურა: ნაგებობას ჰქონდა წრიულად, რადიალურად განლაგებული რვა აფსიდა.

·        სამი შესასვლელი: თავდაპირველად ტაძარში შესვლა შესაძლებელი იყო სამი მხრიდან — დასავლეთიდან, სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან.

·        გვიანდელი ცვლილებები: დროთა განმავლობაში სამხრეთისა და ჩრდილოეთის კარები ამოუშენებიათ, რამაც ნაგებობის პირვანდელი დინამიკა შეცვალა

დღევანდელი მდგომარეობა და მნიშვნელობა

დღესდღეობით ძეგლი ნანგრევების სახითაა შემორჩენილი, თუმცა მისი არქეოლოგიური და ისტორიული ღირებულება შეუფასებელია. ის ნათლად აჩვენებს, თუ რაოდენ მაღალ დონეზე იდგა X საუკუნის სამეგრელოსა და მთლიანად საქართველოს ხუროთმოძღვრული აზროვნება, რომელიც არ უფრთხოდა ურთულესი გეომეტრიული ფორმების მქონე წმინდა ადგილების შენებას.

თუ სამეგრელოში მოგზაურობას გეგმავთ და გაინტერესებთ ქართული კულტურის ნაკლებად ცნობილი, მაგრამ უდიდესი მნიშვნელობის მქონე კერები, მარტვილის რაიონში სტუმრობისას ნოჯიხევის ეს უნიკალური ნაშთები აუცილებლად უნდა მოინახულოთ.